Τρίτη, 28 Ιουνίου 2011

Μανδραγόρας. Θρύλοι και παραδόσεις

Μανδραγόρας: Θρύλοι και παραδόσεις

Ο Μανδραγόρας (Mandragora officinarum) δικότυλο της οικογένει­ας των Σολανιδών (Solanaseae). Πολυε­τής πόα, χωρίς βλαστό ή με βλαστό, ρίζα σαρκώδη, πασσαλώδη – γογγυλώδη απλή ή διακλαδισμένη συνήθως δισχιδή στη βάση. Φύλλα κατά παράρριζο ρόδακα, ωοειδή έμμισχα ή στενότερα προς το μίσχο. Άνθη μεγάλα λευκά με απόχρωση ιώδη, κυανή ή πορφυρά με 5 πέταλα φυόμενα κατά δέσμες από το κέντρο των φύλλων. Το άνθος έχει 5 στήμονες, καρπό ράγα μικρόκαρπη, χυμώδη, σφαιρική, ωχροκίτρινη ή πορτοκαλόχρουν. Το είδος απαντάται στην τυπική του μορφή ή και σε παραλλαγές στην Α. Θεσσαλία, Πελοπόννησο, στα νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη. Ευδοκιμεί σε ασβεστούχα σκληρά εδάφη ημιορεινών περιοχών.

Μανδραγόρας: Θρύλοι και παραδόσεις

Φυτό τοξικό με υπόγλυκο καρπό, περιέχει μικρό ποσοστό αλκαλοειδών με πολύτιμα φαρμακευτικά προϊόντα, συχνά δηλητη­ριώδη σε κακή χρήση, την σκολοπαμίνη, υοκυαμίνη, ψευδοϋοκυαμίνη μανδρα­γορίνη και αποατροπίνη, τα οποία το έφεραν στο πλουσιότερο σε φαρμακευ­τικές ουσίες και περιζήτητο φάρμακο στην αρχαιότητα. Τα αλκαλοειδή αυτά αρχικά δρουν στο κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) και γι αυτό το πρώτο σύμπτωμα είναι η απώλεια της όρασης, ακολουθεί παραλή­ρημα, καταστολή και τελικά ο θάνατος.

Μανδραγόρας: Θρύλοι και παραδόσεις

Το μανδραγόρα περιέβαλαν με μυστη­ριώδεις υπερφυσικές δυνάμεις που ήταν πιστευτές σ΄αυτούς που πίστευαν στις δεισιδαιμονίες, λόγω και της ανθρωπόμορφης ρίζας του και που εκμεταλλεύονταν κατάλληλα οι αγύρτες φαρμακολόγοι. Το χρησιμοποι­ούσαν σαν αφροδισιακό και γονιμοποιό, διέδιδαν ότι δεν έπρεπε να το πλησιά­σεις γιατί θα κυριέψουν δαίμονες και ότι μπορούσες να το συλλέξεις μόνο τα μεσάνυχτα στη χάση του Φεγγαριού με παρουσία σκύλου για να μην σε πλησιά­ζουν τα δαιμόνια.
Σήμερα ο Μανδραγόρας έχει πέσει σε αχρηστία λόγω αντικατάστασής του από τα πλουσιότερα στα ανωτέρω αλκαλοειδή συγγενικά του φυτά, την Άτροπο, την Μπελαντόνα, Ευθάλεια και Υοκύαμο.

Μύθοι - Μυστικισμός- μα­γεία – θρησκεία για τον μανδραγόρα

Όλα αυτά μαζί με τις αναρίθμητες ιδιότητες και η φήμη του ως ερωτικού βοτάνου ξεπερνούν την πραγματική του αξία. Οι πολιτισμοί γύρω από την Μεσόγειο είχαν αποκτήσει κοινή αποδοχή για τις δεισιδαιμονίες και ότι ιδιότητες του απέδιδαν προφανώς από την άμεση σχέση τους με τη φύση και η τάση μεγι­στοποίησης του ανεξήγητου με μυθοπλα­σίες (έλεγχος- αμαθών και διψασμένων για εξωπραγματικές δυνάμεις σαν μέσο λύσης των προβλημάτων τους).

Ο Μανδραγόρας είναι γνωστός από την αρχαιότητα. Βρέθηκε στους Αιγυ­πτιακούς τάφους των Θηβών του 1800 π.χ. Αναφέρεται από τον Θεόφραστο, τον χρησιμοποιούσε ο Ιπποκράτης ως αναισθητικό και ο Διοσκουρίδης κάνει μακρά αναφορά για πολυάριθμες χρήσεις, ακόμα και για προβλήματα που παρουσιάζουν οι ελέφαντες. Στην βίβλο αναφέρονται οι αφροδισιακές ιδιότητές του και κατά τον μεσαίωνα οι μαγικές, το χρησιμοποιούσαν σαν ηρεμιστικό για τους μελλοθάνατους με σταύρωση. Στην περίπτωση αυτή τον ονόμαζαν «μήλο του σατανά» και πίστευαν ότι φέρνει και παράνοια.
Λόγω της ανθρώπινης φιγούρας της ρίζας (πολλές φορές την επεξεργάζονταν κατάλληλα, της έσφιγγαν ορισμένα σημεία ώστε να τονίσουν την ανθρώπινη μορφή και να πάρει τρομακτική όψη και το ξαναφύτευαν για ορισμένο χρονικό διάστημα) πίστευαν ότι είναι προϊόν μετεμψύχωσης ανθρώπου που έχει αυτο­κτονήσει. Όποιος το ξερίζωνε χωρίς τις κατάλληλες προφυλάξεις πέθαινε. Έπρεπε να ξεριζωθεί νύχτα με πανσέληνο να είναι παρών ένας μαύρος σκύλος ή γάιδαρος να έχουν δέσει τη ρίζα του μανδρα­γόρα στο πόδι του και να το ξεριζώσει. Το φυτό έβγαζε οξεία κραυγή που τρέλαινε όποιον την άκουγε.

Μανδραγόρας: Θρύλοι και παραδόσεις

Ο Διοσκουρίδης δεν αναφέρει τίποτα σχετικό με ρίζα και μαγείες, το συνιστά ως φάρμακο «κατά των άγρυπνων και περιοδυνό­ντων.. Τα φύλλα του συνιστά για τις φλεγμονές των ματιών και των ελκών και διαφοροποιεί κάθε σκλήρυνση και απόστημα. Η ρίζα του θεραπεύει τις πληγές των ερπετών, και παύει τους πόνους των αρθρώσεων. Όσοι πρόκειται να ακρωτηρια­σθούν ή να καούν λαμβάνουν μανδραγορίτη οίνο και δεν θα πονούν την ώρα της επέμβασης.
Επίσης ο αρχαίος συγγραφέας Πλίνιος, αναφέρει ότι υπήρχαν δύο είδη μανδρα­γόρες ο λευκός αρσενικός και ο θηλυκός χρώματος μπλε. Κατά τους χριστιανικούς αιώνες η ίαση του ασθενούς με τη χρήση μανδραγόρα ήταν αρκετά ισχυρή, όμως σε ένα απόσπασμα του μοναχού Κασσιόδωρου, φίλος του Αγίου Βενέδικτου το 557 αφήνει να εννοηθεί ότι η ίαση θα πραγματοποιη­θεί κυρίως με την πίστη της Χριστιανικής θείας χάρης. Αφού ο Θεός δημιούργησε τη φύση ότι θεραπείες γνωρίζετε θα τις εφαρμόζετε στο όνομα του Κυρίου Ημών Ιησού...

Άλλη άποψη έχει σχέση με τα ερωτικά φίλτρα αφού γίνονται συχνά αναφορές σε μεσαιωνικά χειρόγραφα την πρώτη αναφορά κάνει ο Διοσκουρίδης ότι από τη ρίζα του μανδραγόρα παρασκεύαζαν φίλτρα ερωτικά και γι αυτό η Αφροδίτη λεγόταν και Μανδραγορίτις, γι αυτό οι νέοι στην Αττική είχαν πάνω τους ένα σακουλάκι με κομμάτια ρίζας μανδραγό­ρα για ερωτικό φυλαχτό. Επίσης ο κάτοχος του μανδραγόρα εκτός της σεξουαλικής ικανότητας, του παρείχε προστασία από δηλητηριάσεις και κακώσεις, προσέφερε πλούτο υγεία και μακροζωία. Οι αρχαίοι Έλληνες το ονόμαζαν «μήλο του έρωτα», οι Άραβες «μήλο του διαβόλου», φυλές του όρους Λίβανος «αυγά των τζίνι» (ότι πραγματοποιούσαν τα όνειρα του χρήστη), οι Εβραίοι το αποκαλούσαν «τα μήλα της αγάπης» ως γονιμοποιά για τις γυναίκες, αυτή η παράδοση διατηρείται μέχρι σήμερα. Την ερωτική και μαγική ιδιότητα λέγεται την απέκτησε από την μάγισσα Κίρκη ότι από αυτό το υγρό έδωσε στους άνδρες του Οδυσσέα και τους μεταμόρφωσε.

Από τον Θεόφραστο που έγραψε λαμπρά έργα σε 9 βιβλία του «περί φυτών ιστορίας» και σε 6 «περί φυτών αιτιών» θεωρείται ο θεμελιωτής της επιστημονικής φυτολογίας, ανάμεσα στις λοιπές πληροφορίες σημειώνει: όταν ο μανδραγόρας τεμαχίζεται και εμβαπτίζεται σε ξύδι χρησιμοποιείται για την ποδάγρα.
Από την ονομασία του «homunculus» ανθρωπάριο ο Παράκελσος έλεγε ότι κατάγεται από ανθρώπινο σπέρμα που εμφυτεύεται σε ένα είδος αγγουριού, το οποίον σαπίζει στη φυσική θερμοκρασία αλογίσιας κοπριάς και μετά 40 μέρες θα αρχίζει να κινείται...
Στην ταύτιση του με το «homunculus» των αλχημιστών, ο Gerhard θέτει τον προβληματισμό: ότι ποτέ ένας αλχημιστής δεν διανοήθηκε πως τα πειράματά του σε σχέση για την δημιουργία του ανθρώπου θα αποτύγχα­ναν. Τόσο βαθιά ήταν η πεποίθηση του που έβλεπε εκείνο που επιθυμούσε να δει. Στην τελευταία αυτή φράση βρίσκεται μια μεγάλη αλήθεια, ο άνθρωπος αυτα­πατόμενος, ζει αυτό που δεν υπάρχει, οραματίζεται και πιστεύει το όραμα για αληθινό.

Μανδραγόρας: Θρύλοι και παραδόσεις

Τον απόηχο του μανδραγόρα στις μέρες μας δείχνει η περίπτωση του ιατρού Π. Παλλάδιου δημοτικού ιατρού εν Σπάρτη που δημοσίευσε θεραπεία ασθε­νούς με μανδραγόρα αλλά και αρκετή δόση πίστης. Την εκδοχή αυτή αμφι­σβητεί ο καθ. Σπ. Μηλιαράκης ως τον προσδιορισμό του βοτάνου... Σε ποιητική σύνθεση του περασμένου αιώνα που έγραψε ο Επιφάνιος Δημητριάδης, από την Κάρπαθο, κάποιος αγύρτης περιγρά­φει και εκθειάζει μια ρίζα μανδραγόρα σε εμπορική εμποροπανήγυρη της εποχής: «συμφέρει εις τον έρωτα συμφέρει εις το πλούτος έχει ενέργειας πολλαίς, θαύματα κάνει τούτος».έως και για σερνικοβότανο το διαλαλούσε...
Στην Μάνη μια παροιμία λέει:«μαντραγούρα κι ανανίδα κι άλλο ένα χορταράκι, αν ξέραν οι μανάδες δεν θα χάναν τα παιδιά τους». Οι θρύλοι και οι παραδόσεις για τον μανδραγόρα δεν έχουν τέλος, στον αγώνα του ανθρώπου να γνωρίσει το άγνωστο και να το κατα­κτήσει. Η αμάθεια και οι προλήψεις απο­μεινάρια του παρελθόντος, έδιναν τροφή στους φερόμενους ως αγύρτες μάγους και θρησκευόμενους να προσπαθούν να ελέγξουν τις μάζες προς ίδιον όφελος.

Προσωπική εμπειρία (Μ. Κουμουνδούρου): Πριν 4-5 χρόνια, σε κάποια έξοδο πολιτιστικών και περιβαλ­λοντικών αναζητήσεων, της γράφουσας με τον λαογράφο Κώστα Μπαλαφούτη στη γενέτειρα του, την Σχοινόλακα Πυλί­ας Μεσσηνίας, πηγαίνοντας με μέλη της σπηλαιολογικής εταιρίας να μας δείξει βάραθρο της περιοχής (ένα άγνωστο νεκροταφείο, έναν απρόσιτο καταρράχτη κρυμμένο μέσα σε οργιώδη βλάστηση), στη διαδρομή προς το βάραθρο αγνώ­στου βάθους σε πλαγιά λόφου, μας έδειξε ένα φυτό με περίεργο μικρό μηλοειδή καρπό, και παράρριζα φύλλα τύπου σέσκουλου. Δεν γνώριζε κανείς τι ήταν.
Σε 2η εξόρμηση πήγαμε οργανωμένοι και ξεριζώσαμε το μεγαλύτερο από τα φυτά. Το έδαφος ήταν πολύ συμπαγές, ασβε­στώδες και δυσκολευτήκαμε αρκετά να το σκάψουμε μας πήρε 2,5 ώρες. Η ρίζα του ήταν 85 εκατοστά υπόλευκη σαρκώδης πασσαλώδης και στην απόληξη είχε δύο σκέλη, γύρω του επιφανειακά επί του εδάφους, ήταν αρκετά μικρότερα φυτά ενωμένα με λεπτές ρίζες στην κεντρική πασσαλώδη ρίζα του φυτού. Το πήγαμε στο γεωπόνο κ. Β. Καλογεράκη στην Καλαμάτα και μας προσδιόρισε το βοτανικό είδος Μανδραγόρα. Τότε δεν δώσαμε την δέουσα σημασία. Πιστεύουμε όσοι ασχοληθήκαμε ότι χρειάζεται ενδελεχή έρευνα για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Τον Μανδραγόρα τον ξεριζώσαμε ημέρα, δεν ακούσαμε καμία κραυγή και δεν πέθανε κανείς από τους παρόντες...

Πηγές: Ιπποκράτης: «περί τόπων κατά ανθρώ­πων», Θεόφραστος: «περι φυτών ιστορίας», Διοσκουρίδης, Gerhard Eis: Ο «hominculus» θρύλοι και παραδόσεις, Π. Παλά­σιος: Περί δημώδους χρήσεως του Μανδραγόρα, Ν. Πολίτης: Παραδόσεις τόμος Β΄- Παροιμίες τόμος Α΄, Λακωνικά: από την περιοχή της Μάνης, Π. Λάζος: καθηγ. πανεπιστη­μίου, Β. Καλο­γεράκης: (γεωπόνος), Μ. Μαρα­γκάκης: (κοινωνικός ανθρωπολόγος), Κ. Μπαλαφούτης: (λαογράφος - ερευνητής), Μ. Κουμουνδούρου: (αρχεία)

Προφυλάξεις
Προσοχή: Φυτό τοξικό και σε μικρές δόσεις
Πάντα χρησιμοποιείτε τα βότανα υπό την επίβλεψη ενός ειδικού ιατρού και ποτέ μόνοι σας. Μην χρησιμοποιείτε βότανα κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης, σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα ακόμα και συμπληρώματα χωρίς την γνώμη ιατρού. Οι φυσικές θεραπείες και τα βότανα δεν αποτελούν υποκατάστατο ιατρικής περίθαλψης.
Οι πληροφορίες που παρέχονται είναι καθαρά και μόνο για ενημερωτικό σκοπό.
Η σελίδα δεν φέρει καμία ευθύνη: Διαβάστε τους όρους χρήσης

Διαβάστε ακόμη:Δηλητηριώδη φυτά και βοηθήματα

4 σχόλια :

Θεόδωρος είπε...

Κώστα ο μανδραγόρας είναι από τα καλύτερα φαρμακευτικά φυτά της Ελλάδας, αλλά δυστυχώς έχει ξεχαστεί. Δεν δίνω μεγάλη σημασία όμως και εγώ για 2 λόγους
1ον βρίσκεται δύσκολα και 2ον καλλιεργείτε και δύσκολα, το λέω γιατί έχω προσπαθήσει να τον πολλαπλασιάσω από σπόρους…
Ως εκ τούτου προτιμώ να «διαβάζω» για τα φυτά της διπλανής πόρτας που βρίσκονται πάντα όταν τα χρειάζεσαι… όχι ότι δεν θα τον πετύχω κάποτε…

Ανώνυμος είπε...

εμείς εδώ στην νοτιοδυτική κρήτη ΄χουμε αρκετούς.Κάποτε ξερίζωσα έναν και τον έβαλα σε ένα μπουκάλι με ρακί.Μετά από μερικούς μήνες ήπια λίγο αλλά δεν μπορώ να πω ότι ένιωσα κάποια διαφορά.

Ανώνυμος είπε...

Εμείς εδώ στην Κύπρο, συγκεκριμένα στην Αλάμπρα, στο κέντρο της Κύπρου, έχουμε πολλά φυτά Μανδραγόρα. Τα βρίσκουμε σε χωράφια και πλαγιές που δεν καλλιεργούνται κάθε χρόνο. Ποτέ δεν τα χρησιμοποιήσαμε για φαρμακευτικούς ή άλλους σκοπούς. Πάντα νιώθαμε μια αποστροφή για το φυτό αυτό. Ακούσαμε όμως ότι παλαιότερα χρησιμοποιούνταν σαν είδος ναρκωτικού.

Ανώνυμος είπε...

εμείς επά στα νότια τσι Κρήτης στης
ανατολής τα μέρη το βάνομε σε οίνο μαρουβά και μετά από κάποιους μήνες
το πίνομε για αφροδισιακό κ όχι μόνο!
καλό σας λέωω!